Tháng tư, những ngày nắng báo hiệu mùa hạ đã đến. Cây cối trong vườn nhà đâm chồi nẩy lộc, xanh tươi nõn nà. Vườn rau của mẹ cũng theo cái nắng và những cơn mưa đầu hạ mà tốt mơn mởn. Và mỗi khi tháng tư về, chuyên chở theo bao kí ức nơi khu vườn đơn sơ mà ấm áp ấy. Tôi nhớ về vườn cà của mẹ trong màu tím tự thuở nào.

Sau 2 tháng gieo trồng, đúng lịch tháng tư, cà đơm hoa kết trái. Chỉ sau một tuần, từ nách nơi ngọn cây, hoa cà thi nhau nở rộ. Hôm đầu chỉ thưa thớt một vài bông, hôm sau nhiều dần và rồi nở cho kỳ hết. Cả luống cà khi ấy toàn hoa và lá xanh rờn. Màu tím của hoa cà không biết từ bao giờ có sức hấp dẫn đến như vậy. Màu tím dịu nhẹ, man mát và ưa nhìn. Cũng có cây trổ hoa có màu trắng. Màu trắng cũng dịu nhẹ, mềm mại và tinh khiết nhường nào. Chỉ trong một khoảng thời gian ngắn, cả vườn cà đã khoác trên mình một chiếc áo mới. Chiếc áo có sắc xanh của lá, sắc tím của hoa và tô điểm một vài đốm trắng làm cho cả không gian mát rượi giữa cái oi ả của ngày đầu hè.

Thú nhất là lúc cà rụng rốn ra quả. Vào những lúc ấy, mẹ dặn chúng tôi không được xuống vườn cà nhiều bởi sợ những chú cà con "phải vía” không mọc thành quả được. Từ những cuống hoa xanh ngắt, ló ra những quả cà non ngộ nghĩnh, đáng yêu. Hôm đầu chỉ bằng đầu đũa, mấy hôm sau bằng đầu ngón tay và chỉ hơn một tuần, quả cà đã lăn lóc trên cây. Mỗi cây mọc tới gần chục quả, lố nhố trong những cuống lá xanh.

Vườn cà của mẹ tôi trồng nhiều giống khác nhau. Có cà pháo ăn giòn tan, quả nhỏ, tròn. Có cà dừa thân bẹt, có xọc xanh trắng như những trái dừa tí hon rồi cả giống cà tím quả dài, cà bát quả to như những chiếc bát con ăn cơm thường ngày. Rồi có năm, mẹ trồng thêm cả giống cà dúm, quả nhỏ, màu xanh, lõi đặc, ăn giòn. Quả nào quả nấy tròn vo, da căng bóng. Bấy nhiêu giống cà đã làm cho vườn cà của mẹ tôi phong phú và hấp dẫn biết bao.

Tháng tư về, dưới cái nắng đầu hè, mẹ hái những quả cà đã đủ lớn về làm thức ăn cho những bữa ăn hàng ngày. Bữa cơm vùng quê nghèo không thể thiếu được món ăn dân dã mà đậm đà này. Mẹ lấy những quả cà pháo, cắt bỏ núm, phơi tái qua một nắng cho quả cà săn giòn sau đó cho vào vại muối. Mẹ dạy các chị gái tôi cách muối cà vì theo mẹ, người phụ nữ nào khi đi lấy chồng cũng phải biết muối dưa, muối cà sao cho khéo. Quả cà còn được chế biến thành nhiều món hấp dẫn khác như cà xào với lá lốt, tía tô trong vườn nhà. Cà luộc chấm mắp tép, cà nấu canh hến ăn vừa thơm vừa ngọt. Bữa cơm ngày hè quê tôi, chẳng mấy khi thiếu đĩa rau muống luộc, bát tương bần thơm lựng và đặc biệt là món cà muối giòn tan.

Xa tuổi thơ, xa quê đã lâu, biết bao mùa vườn cà của mẹ nở hoa kết quả, tôi vẫn nhớ như in dáng hình mẹ tần tảo sớm khuya chăm sóc mỗi gốc cà đang bám chặt rễ vào mảnh đất quê.

Nguyễn Thế Lượng